Έμφυλη βία, αυτός ο γνωστός - άγνωστος!


Η έννοια της έμφυλης βίας εισήχθη στον δημόσιο διάλογο πρόσφατα, με αφορμή τα ολοένα και αυξανόμενα κρούσματα γυναικοκτονιών και λοιπών δολοφονιών διεμφυλικών , ομοφυλόφιλων κλπ ατόμων, στην χώρα μας. Η αύξηση όμως αυτή είναι σημείο των καιρών ή απλώς η άλλοτε γενικολογία «στυγερό έγκλημα», έχει πλέον επαναπροσδιοριστεί και αποδοθεί σαφέστερα με τον όρο, έμφυλη βία;

Ας δούμε αρχικά τον ακριβή ορισμό της έννοιας. H έμφυλη βία (gender - based violence), είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο συναντάται στην καθημερινότητα, είναι αταξικό (αφορά δηλαδή όλα τα κοινωνικά στρώματα) και πηγάζει από την ανισότητα των φύλων. Ως έμφυλη βία χαρακτηρίζεται κάθε διάκριση ή βλαπτική συμπεριφορά που στρέφεται εναντίον κάποιου προσώπου εξαιτίας του κοινωνικού του φύλου, του σεξουαλικού του προσανατολισμού και των προσδοκιών του κοινωνικού συνόλου για τον ρόλο του μέσα σε αυτό. Σχετίζεται με τη χρήση υπαρκτής ή υποτιθέμενης δύναμης και χρησιμοποιείται ως μέσο άσκησης ελέγχου, τιμωρίας και σωφρονισμού.

Η έμφυλη βία διαιωνίζεται εξαιτίας προκαταλήψεων, στερεοτύπων (κοινωνικών, πολιτισμικών και θρησκευτικών) και λόγω των προσδοκιών της κοινωνίας για το πώς ένας άνθρωπος «οφείλει» να συμπεριφέρεται, να μοιάζει, να επιλέγει. Όταν λοιπόν κάποιος αψηφά αυτές τις νόρμες, η τιμωρία είναι σκληρή, συχνά θανάσιμη.

Η έμφυλη βία στρέφεται εναντίον πολλών κοινωνικών ομάδων με τις γυναίκες στατιστικά να πλήττονται περισσότερο. Πιο συγκεκριμένα θύματα έμφυλης βίας μπορεί να είναι:

Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα (λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλοι, τρανς, ιντερσέξ). Τα κρούσματα έχουν αυξηθεί κατά κόρον ενώ χαρακτηριστικό είναι πως μόνο τον τελευταίο χρόνο τα διεμφυλικά άτομα που έχασαν την ζωή τους έχουν αυξηθεί κατά 50%. Άθρωποι με την παραπάνω γκάμα σεξουαλικών χαρακτηριστικών είναι θύματα τρομακτικής βίας και μίσους ως επί το πλείστον ξυλοδαρμών, εκβιασμών, σεξουαλικών επιθέσεων αλλά και δολοφονιών. Ακόμη, δεν πρέπει να παραβλέψουμε το γεγονός πως οι άνθρωποι αυτοί, υφίστανται συχνότατα και εργασιακό αποκλεισμό.

Σημαντικό είναι να επισημάνουμε πως και άνδρες και αγόρια μπορούν να υπάρξουν θύματα έμφυλης βίας. Οι μορφές έμφυλης βίας που υφίστανται ως επί το πλείστον, είναι η ψυχολογική (με την μορφή υποτίμησης, προσβολών, απαξίωσης, ιδίως στην περίοδο της οικονομικής κρίσης που ο στερεοτυπικός ρόλος του κουβαλητή, έχει κλυδωνιστεί), σωματική (με εξαιρετική αύξηση τα τελευταία χρόνια στην χώρα μας – με ρίψη αντικειμένων, χαστούκισμα, σπρωξίματα κ.α.) αλλά και σεξουαλική, ειδικότερα σε νεαρές ηλικίες (στον εργασιακό χώρο, είτε σε παρέες που αποδεκτοί γίνονται μόνο οι «άντρες» κλπ). Ας σημειώσουμε πως τα κοινωνικά ταμπού που επικρατούν δεν επιτρέπουν στους άντρες να μοιραστούν είτε πολύ περισσότερο να καταγγείλουν τέτοια περιστατικά, αφού αν αποκαλυφθεί κάτι τέτοιο η εικόνα τους στα μάτια του κοινωνικού περίγυρου, απειλείται προς κατάρρευση, οπότε δυστυχώς το συνηθέστερο είναι να αποσιωπάται.

Παρόλα αυτά, οι γυναίκες πλήττονται από την έμφυλη βία, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων. Χαρακτηριστικό είναι πως η έμφυλη βία σκοτώνει τις γυναίκες περισσότερο από τις επιδημίες, τα τροχαία και τον πόλεμο. Η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η κοινωνική τάξη και η εθνικότητά δεν παίζουν κανένα ρόλο στο αν μια γυναικά αποτελέσει εν τέλει θύμα .

Ποιες είναι όμως οι μορφές της;

Η έμφυλη βία έχει πολλές αποχρώσεις. Μπορεί να είναι λεκτική, ψυχολογική, συναισθηματική, σωματική, σεξουαλική και οικονομική ενώ η ακραία της μορφή είναι ο φόνος.

Η χρήση σωματικής βίας/κακοποίσης

  • Η βία από τον ερωτικό σύντροφο

  • Ενδοοικογενειακή βία

  • Εγκλήματα τιμής & συζυγικά εγκλήματα

  • Η εμπορία ανθρώπων (trafficking)

  • Επιθέσεις με οξύ

  • Ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων

  • Βία στο σχολικό περιβάλλον – έμφυλος εκφοβισμός

  • Βία σε περιβάλλοντα πολεμικών συγκρούσεων

Σεξουαλική βία

  • Σεξουαλική παρενόχληση, χειρονομίες

  • Βιασμός

  • Ο εξαναγκαστικός γάμος

Ψυχολογική (λεκτική - μη λεκτική)

  • Λεκτική κακοποίηση (προσβολές, φωνές, βρισιές, υποτίμηση, ταπείνωση, διάδοση αρνητικών φημών, κατηγορίες χωρίς λόγο, άσκηση κριτικής)

  • Συναισθηματικός εκφοβισμός (τρομοκρατία, απειλές, σπάσιμο αντικειμένων, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων)

  • Έλλειψη ελευθερίας (απομόνωση από το οικογενειακό ή φιλικό της περιβάλλον, απαγόρευση οποιασδήποτε δραστηριότητας, ζήλια, έλεγχος προσωπικών αντικειμένων, υπαγόρευση τι θα φορά)

Oικονομική